نگاهی به تعارض و اختلاف میان ترکیه و امارات در سوریه پسااسد

به گزارش نگاه نو، ترکیه و امارات تجربه رقابت همراه با تنش در کشورهایی که شاهد فروپاشی دولت مرکزی بودند را دارند؛ نمونه عینی آن در لیبی، یمن و تونس خود را نشان داد؛ در سودان نیز منابع مختلفی از نقش امارات و عربستان سعودی و ترکیه در ناآرامی‌ها سخن می‌گویند.

کشور مصر نیز پس از انقلاب ۲۰۱۱ تا سال‌های پس از سقوط دولت محمد مرسی، صحنه بی سابقه‌ای از تنش میان آنکارا از یک سو با ابوظبی و ریاض از سوی دیگر بود، تا جایی که به بحران دیپلماتیک ترکیه و امارات منجر شد.

بی تردید سوریه با توجه به اهمیت و جایگاه بالاتری که در مقایسه با کشورهای یاد شده دارد، محیط حاصلخیزی برای رشد بذر رقابت و اختلاف میان دو کشور است.

ذکر این نکته نیز ضروری است که به زعم ترکیه، سقوط اسد، توازن قدرت در منطقه را تغییر داده و ترکیه مشتاقانه درصدد بهره‌برداری از این وضعیت است؛ اما آنکارا باید از خطرات احتمالی آگاه باشد.

قبل از وقایع اخیر، فهرست آرزوهای ترکیه در سوریه اساساً شامل دو عنصر اصلی بود:

* از بین بردن تهدید مرزی ناشی از نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) مورد حمایت ایالات متحده، که عمدتاً از حزب کارگران کردستان (پ‌ک‌ک) و وابستگان آن در سوریه تشکیل شده است.

* ایجاد شرایط برای بازگشت بیش از ۳ میلیون پناهجوی سوری ثبت‌شده که در حال حاضر در ترکیه زندگی می‌کنند.

اکنون تصویری که از ترکیه در سوریه به عنوان اصلی‌ترین متحد نیروهای شورشی ثبت شده، می‌تواند برای این کشور، کارایی دوگانه داشته باشد، تبعات هرگونه شکست در پروژه کشورداری از سوی شورشی‌ها بی شک گریبان‌گیر ترکیه را نیز خواهد گرفت و حداقل ترکیه در نزد افکار عمومی سوریه یک «مشکل» و «نیروی مداخله‌گر» نظاره خواهد شد.

ترکیه در مسیر موفقیت در سوریه و استفاده حداکثری از شرایط پیش آمده، باید نقش‌آفرینی سیاسی وسیعی را در پیش بگیرد، در کنار معضلات بسیاری دیگر، آنکارا باید به نقش و تمایلات امارات متحده عربی به خوبی توجه کند.

به گفته «محمد چلیک» کارشناس ترکیه‌ای در مصاحبه با شبکه الجزیره: «نقش ترکیه در شکل‌دهی به آینده سوریه توجه بیشتری را به خود جلب کرده و رقابت با امارات یک عامل کلیدی در این فرآیند است». در این راستا موضوعات سیاسی؛ امنیتی و اقتصادی سه حوزه اصلی سوریه هستند که اماراتی‌ها می‌توانند در آن تأثیرگذار باشند.

زمینه‌های تعارض

۱. نفوذ بر آینده سوریه: هر دو کشور ترکیه و امارات متحده عربی در شکل‌دهی به آینده سوریه منافع گسترده‌ای دارند. ترکیه نقش کلیدی در درگیری سوریه ایفا و از گروه‌های مخالف حمایت کرده و میزبان میلیون‌ها پناهنده سوری بوده است.

امارات متحده عربی، از سوی دیگر، در سال‌های گذشته تلاش کرده بود روابط خود را با دولت بشاراسد عادی‌سازی کند. این مسئله منجر به رقابتی برای نفوذ بیشتر در بازسازی و تثبیت سیاسی سوریه شده است.

۲. منافع اقتصادی: بازسازی سوریه فرصت‌های اقتصادی قابل توجهی را به همراه دارد. ترکیه با صنعت ساخت‌وساز قوی خود، قصد دارد نقش عمده‌ای در بازسازی زیرساخت‌های سوریه ایفا کند. امارات متحده عربی نیز با منابع مالی خود به دنبال سرمایه‌گذاری در توسعه سوریه است. این منجر به رقابتی برای قراردادها و نفوذ اقتصادی در سوریه خواهد شد.

محمد بن زاید، رئیس امارات در یک کنفرانس اقتصادی در ریاض در تاریخ ۲۵ نوامبر ۲۰۲۰ گفته بود: «بازسازی زیرساخت‌های سوریه برای ثبات و رشد اقتصادی منطقه ضروری است».

ترکیه، از سوی دیگر، پروژه‌های نزدیک به مرز خود را در اولویت قرار داده تا زیرساخت‌های سوریه را با زیرساخت‌های خود یکپارچه کند. رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه در یک سخنرانی در مراسم افتتاحیه پروژه‌های زیرساختی در غازی عینتاب در تاریخ ۵ سپتامبر ۲۰۲۱، اظهار داشت: «هدف ما ایجاد ارتباط بی‌وقفه بین سوریه و ترکیه، افزایش تجارت و همکاری است».

همچنین صنعت نفت و گاز سوریه که گفته می‌شود ظرفیت تولید روزانه ۵۰۰ هزار بشکه نفت در روز را دارد، از دیگر زمینه‌های رقابت میان ترکیه با بلوک امارات و عربستان سعودی است. موضوع زمانی جالب می‌شود که دوم سوم نفت سوریه در مناطق تحت کنترل شبه‌نظامیان کُرد که دشمن ترکیه محسوب می شوند قرار گرفته است؛ اما اماراتی‌ها در همکاری با کردهای سوریه سابقه دارند.

«سهیل المزروعی»، وزیر انرژی امارات متحده عربی در یک مصاحبه با بلومبرگ در تاریخ ۳ مارس ۲۰۲۲ با استقبال از سرمایه‌گذاری در بخش نفت و گاز سوریه گفته بود: «سرمایه‌گذاری در بخش انرژی سوریه یک اقدام استراتژیک برای تضمین امنیت انرژی و ثبات اقتصادی است».

۳. حمایت از جناح‌های مختلف: ترکیه از گروه‌های مخالف سلفی و دارای دیدگاه اسلام سیاسی در سوریه، از جمله «هیئه تحریرالشام» حمایت کرده است. از سوی دیگر، امارات متحده عربی تمایل دارد گروههای لیبرال و گروههای که قصدی برای تشکیل «دولت اسلامی» در سوریه ندارند، زمام امور را در دست بگیرد؛ به همین دلیل است که اماراتی‌ها با احتیاط بالایی تحولات این روزهای سوریه را دنبال می‌کنند.

در این راستا «انور قرقاش»، مشاور دیپلماتیک رئیس امارات، در سخنرانی خود در «کنفرانس سیاست‌های جهانی» در ابوظبی گفت: «ما اظهارات معقول و منطقی در مورد وحدت و عدم تحمیل نظامی بر تمامی سوری‌ها را می‌شنویم، اما از سوی دیگر، معتقدم که ماهیت نیروهای جدید، ارتباط آن‌ها با اخوان‌المسلمین و ارتباط آن‌ها با القاعده، همگی نشانه‌های بسیار نگران‌کننده‌ای هستند».

۴- امنیت: رقابت امنیتی بین ترکیه، عربستان سعودی و امارات متحده عربی در سوریه پس از اسد بازتاب‌دهنده دینامیک‌های پیچیده سیاست‌های منطقه‌ای و اولویت‌های مختلف هر کشور است. در حالی که هر سه کشور هدف تأمین ثبات و امنیت منطقه را دارند، رویکردها و اتحادهای آن‌ها اغلب به رقابت و اختلافات منجر می‌شود.