گفته های ریچارد فالک گزارشگر ویژه سازمان ملل/ آیت‌الله خمینی و‌ آینده اسلام سیاسی

به گزارش نگاه نو، ریچارد فالک در یکی از گفتگوهای خود می گوید: از این ملاقات که بیش از چند دهه پیش شکل گرفت، سه تصویر و برداشت اصلی را در ذهن نگاه داشته ام: نخستین تصویر، مربوط به شخصیت واقعی خود آیت الله [امام] خمینی است. او به رغم کهولت و ضعف جسمانی، ذهنیت و اراده ای بسیار قوی داشت.

دومین ویژگی مهم، دیدگاه وی درباره آینده اسلام سیاسی بود که در تفکرات مذهبی او ریشه داشت، نه در حدود و باورهای ملی.

سومین چیزی که در ذهنم مانده، تفاوتی بود که بین حرف های او در خصوص ادامه حیات مذهبی در بازگشت به ایران و آنچه به واقع اتفاق افتاد، دریافتم. او پس از بازگشت به ایران و اقامت کوتاهش در قم، به تهران عزیمت کرد تا مقدمات تدوین قانون اساسی مبتنی بر اصول اسلامی و تشکیل دولت را فراهم آورد.

چیزی که اغلب به آن فکر می کنم و با دوستانم در میان می گذارم این است که آیا آیت الله [امام] خمینی پس از بازگشت به ایران درباره نقش سیاسی خود تجدید نظر کرد یا از ابتدا چنین برنامه ای را در ذهن داشت.

هیچ کس هنوز توضیح مشخصی درباره این موضوع ارائه نکرده است. شاید دلیل تغییر موضع آیت الله [امام] خمینی این باشد که او دریافت اسلامگرایان لیبرالی مثل بنی صدر، بازرگان و قطب زاده که در ابتدا برای تشکیل دولت به آنها متکی شده بود، به آن آینده انقلابی ای که او برای مردم ایران متصور بود، تعهدی نداشتند.

شاید هم در بازگشت به ایران، دیگر روحانیون بلندپایه از او خواسته بودند برای “حفظ انقلاب” از خطر موج اول سیاستمداران پس از دوران شاه که عمدتا در غرب زندگی کرده بودند و در ایران مورد اعتماد نبودند، رهبری نظام را در دست بگیرد. به هر حال، اندکی بعد مشخص شد که “جمهوری اسلامی” تازه تاسیس، به همان نوع حکومت ایده آلی شباهت دارد که آیت الله [امام] خمینی در سخنرانی های خود در خصوص “حکومت اسلامی” در دهه ۱۹۷۰ توصیف می کرد.

اما پس از بهار عربی خاورمیانه، یک نکته دیگر نیز از آن ملاقات در ذهن من مرور می شود که نامربوط به وقایع کنونی منطقه نیست. آیت الله [امام] خمینی در مبارزه خود علیه شاه، اصرار داشت که کل رژیم شاهنشاهی باید ساقط شود و در واقع قایل به اصلاح رژیم نبود. او با این رویکرد، دوران گذار جدیدی را برای ایران شکل داد که این کشور را به سمت یک نظم جدید سیاسی هدایت کرد.